Koku ve Tat Bozuklukları

TAT VE KOKU BOZUKLUKLARI: BİRBİRİYLE İLİŞKİLİ İKİ ÖNEMLİ DUYUMUZ

Yemeklerin lezzetini algılamamız, “tat” ve “koku” duyularımızın mükemmel bir uyumu sayesinde olur. Bu duyulardan birinde yaşanan bir sorun, yemek keyfimizi bozmasının yanı sıra, hayat kalitemizi ve hatta güvenliğimizi (bozuk gıda, gaz kaçağı) etkileyebilir. Bu yazı, her iki duyudaki bozukluklar hakkında sizi bilgilendirmek için hazırlanmıştır.

Tat ve Koku: Nasıl Çalışır, Nasıl Birlikte Çalışır?

Koku (Burun): Burnumuzun derinlerindeki özel sinir hücreleri binlerce farklı kokuyu algılar (Şekil 1). Soğuk algınlığında burnumuz tıkalıyken yemeklerin “tatsız” gelmesinin asıl nedeni, kokuyu alamamamızdır.

Tat (Dil): Dilimizdeki tat tomurcukları beş temel tadı (tatlı, tuzlu, ekşi, acı ve “umami” dediğimiz et tadı) algılar (Şekil 2).

Lezzet = Tat + Koku: Bir çileği yediğimizde aldığımız o özel “çilek” lezzeti, dilimizle algıladığımız tatlılık ile burnumuzla algıladığımız o meyveye özel kokunun birleşimidir. Koku olmadan, yiyecekler sadece yukarıda sayılan beş temel tattan ibaret kalır.

Hangi Şikayetlerle Karşılaşabilirsiniz?

Kokuyla İlgili Şikayetler:

Koku Hissinde Azalma: Kokuyu hiç alamama veya koku almada azalma.

Kokuların Çarpık Algılanması: Bir koku vardır fakat o koku olduğundan farklı algılanıyordur (örneğin, kahve kokusunun yanık lastik kokusu gibi gelmesi).

Hayali Koku Alma: Ortamda olmayan bir kokuyu hissetmek (örneğin sürekli duman kokusu almak).

Şekil 1. Burnun içinde tavana yakın yerdeki koku alma alanı (mor halka ile gösterilen alan) ve bu alana ulaşan koku moleküllerini algılayan koku sinirinin lifleri (sarı ince çizgiler) ve bu sinirlerin ilk istasyonu olan ve hemen beynin ön kısmının altında bulunan koku soğancığı.

Tatla İlgili Şikayetler:

Tat Hissinde Azalma: Tat alamama veya tat almada azalma.

Tatların Çarpık Algılanması: Ağızda sürekli metalik, acı veya tuzlu bir tat hissetmek. Bu, gerçek bir tat kaybından daha sık görülür.

Hayali Tat Alma: Uyaran olmadan kötü bir tat hissi alınması.

Şekil 2. Dilimizde tat alma alanları ve farklı tatlara özellikle duyarlı olan dil bölgeleri.

Başlıca Nedenleri Nelerdir?

Nedenler her iki duyu için benzer veya farklı olabilir:

Not: Buradaki hastalıkların bazıları ile ilgili dronurcelik.com sitemizdeki bilgilendirme yazılarını okuyabilirsiniz.

Ne Zaman Bir KBB Doktoruna Başvurmalıyım?

1. Aniden ortaya çıkan ve nedeni belirsiz tat/koku kaybı.
2. Bir enfeksiyondan sonra iki hafta içinde düzelmeyen şikayetler.
3. Kokuların veya tatların sürekli çarpık algılanması.
4. Ağızda sebepsiz, inatçı, kötü bir tat hissi.
5. Burun tıkanıklığı, yüz ağrısı, diş eti kanaması gibi ek şikayetlerin eşlik etmesi.

Muayene ve Tedavi Süreci

Doktorunuz öncelikle şikayetinizin kaynağını (koku mu, tat mı) ayırt etmeye çalışacaktır.

1. Muayene: Endoskopik burun muayenesi ve ağız/dil muayenesi yapılır.
2. Basit Testler: Koku ve tat fonksiyonunuzu değerlendirmek için bazı testler uygulanabilir. Pratikte pek yaygın kullanılmazlar. Adli olaylarda ve tedavi etkinliğinin ölçülmesi gereken durumlarda önemli olabilir.
3. Görüntüleme/Laboratuvar: Gerekirse sinüs tomografisi veya kan testleri (vitamin düzeyleri vb.) istenebilir (Şekil 3).
4. Tedavi: Altta yatan nedene yöneliktir.

Sinüzit/Alerji: İlaç tedavisi veya bazen ameliyat.

Enfeksiyon Sonrası (özellikle koku kaybı): Koku terapisi (belirli kokularla yapılan düzenli egzersiz).

Diş Eti Hastalığı: Diş ve/veya diş eti hastalığının tedavisi.

Vitamin Eksikliği: Vitamin takviyesi.

İlaç Kaynaklı: Doktorunuzla ilaç değişikliği konuşulabilir.

Şekil 3. Tüm sinüsleri ve burun boşluklarını dolduran polip kitlelerinin bilgisayarlı tomografideki görünümü (solda) ve ameliyatta çıkarılmış polip kitlelerinden biri (sağda).

Unutmayın: “Yemeklerin tadı yok” şeklinde bir yakınmanız varsa, sorun büyük ihtimalle koku sisteminizdedir. Doğru tanı ve tedavi için Kulak Burun Boğaz uzmanına başvurmak ilk ve en önemli adımdır (dronurcelik.com).